1.Медициналық куәландыру дегеніміз не? Медициналық куәландыру заңда белгіленген тәртіппен ғана жүргізіледі.(Нормативтік-құқықтық актілермен регламенттеледі: № 208-2-бап), Қазақстан Республикасының 2020 жылғы 7 шілдедегі № 360-VI ҚРЗ кодексі. "Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы", №3 қосымша, ҚР Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 25 қарашадағы № ҚР ДСМ-203/2020"психикалық денсаулық саласында медициналық-әлеуметтік көмек көрсетудің кейбір мәселелері туралы" бұйрығына.)

Психоактивті затты пайдалану фактісін және мас болу жай-күйін анықтау үшін медициналық куәландыру, басқа психоактивті заттардан есірткілік, алкогольдік мас болу және мас болу жай-күйін анықтау мақсатында адамды тексеру -психикалық денсаулықты қорғау саласындағы қызметті жүзеге асыратын мемлекеттік денсаулық сақтау ұйымдарында жүргізіледі;

 Егер сіз медициналық куәландыру қарсаңында құрамында спирті бар дәрілік препараттарды (тұнбалар, тамшылар, сироптар, спрейлер, спиртке арналған отварлар және т. б.) немесе кез келген басқа дәрілік препаратты, сусындарды, тамақ өнімдерін (көкнәр тұқымы бар кондитерлік өнімдер, қымыз, үйде дайындалған квас, алкогольсіз сыра және т. б.) қабылдаған болсаңыз, бұл туралы медицина қызметкеріне медициналық тексеру басталғанға дейін хабарлауыңыз керек. Егер медициналық анықтама немесе дәрігер тағайындаған рецепт болса, міндетті түрде көрсетіңіз.

Жадынама Сіздің құқықтарыңызды, міндеттеріңізді білуге және осы процестің әр қадамын түсінуге көмектеседі. Сабырлы, сыпайы болыңыз және тексеруге кедергі жасамаңыз. Ережелерді білу-сіздің басты қорғанысыңыз.

Бастамас бұрын нені білу керек

-куәландыру тек мемлекеттік медициналық ұйымдарда (психикалық денсаулықты қорғау саласында) тәулік бойы жүргізіледі. Оны психиатр-нарколог дәрігер немесе арнайы дайындалған медицина қызметкері жүргізеді.

-Жеке куәлікті көрсетіңіз немесе оны "сандық құжаттар"қосымшасында көрсетіңіз.

-Егер сізде өзіңізбен бірге құжаттар болмаса, куәландырудан бас тартуға құқығыңыз жоқ — дәрігер сіздің деректеріңізді сөзбен немесе хаттамадан жазады, қорытындыда сіздің ерекше белгілеріңізді көрсетеді.

- Егер куәландырудан ҚР кәмелетке толмаған азаматы өтсе, оның заңды өкілі (ата-анасы, қамқоршысы) жақын болуы тиіс.

Медициналық куәландыру неден тұрады

Куәландыру рәсімі мыналарды қамтиды: 

- Құжаттарды тексеру және жеке басын анықтау. 

- Медицина қызметкерінің тексеруі. 

- Қазіргі жағдайы және психоактивті заттарды қолдану туралы сауалнама. 

- Дем шығаратын ауаны тыныс алу құралы Алкотестермен тексеру

 -Биологиялық орталарға зертханалық зерттеу немесе экспресс-тестілеу жүргізу (алкогольдік масаңдыққа күдік болған кезде қан немесе зәр, есірткілік немесе уытқұмарлық масаңдыққа күдік болған кезде зәр) мынадай жағдайларда жүзеге асырылады:

- жағдайдың ауырлығына байланысты толық куәландыру мүмкін болмаған жағдайда куәландырылушы; 

медицина қызметкерінің мас күйін кешенді бағалауға күмәні болған кезде;

куәландырылушы қорытынды нәтижелерімен келіспеген кезде;

қайта куәландыру қажет болған кезде; 

психобелсенді затты қолдану фактісі анықталған және мас болу белгілері болмаған кезде

жол-көлік оқиғасы немесе зардап шеккен адамдардың қатысуымен құқық бұзушылық жасалған кезде және егер жол-көлік оқиғасы мен құқық бұзушылық жасалған сәттен бастап зардап шеккендерсіз 3 (үш) сағаттан астам уақыт өтсе

-Қорытындыны рәсімдеу, қорытындының нәтижелерімен танысу

-Қорытынды нәтижесімен келіспеген жағдайда, 2 сағат ішінде қайта медициналық куәландыруды ұйымдастыру немесе химиялық-токсикологиялық зертханаға жіберу үшін биологиялық материал алу

- Қолға қорытындының 1 данасын беру

Сіздің талдауларыңыз бен деректеріңіз қалай қорғалған?

- Сіздің биологиялық ортаңыз бар түтіктер мен банкалар сіздің қатысуыңызда және сізді жеткізген адамның қатысуымен мөрленіп, қол қойылуы (таңбалануы) керек. 

- Сіздің үлгілеріңіз (қан, зәр) медициналық ұйымның зертханасында күнтізбелік 25 күн бойы сақталады, қайта тексеру керек болған жағдайға.

- Қорытындының бір данасы аурухана мұрағатында 5 жыл сақталады.

Нәтижелерді алу және шағымдану

- Өз данаңызды алыңыз: қорытынды 3 данада жазылады. Олардың 1 данасы міндетті түрде сіздің қолыңызға беріледі. Егер сіздің қасыңызда еріп жүрген  қызметкерсіз келіп, кетіп қалсаңыз, құжат ресми сұрау бойынша пошта немесе e-mail арқылы жіберіледі. 

- Қорытындыны бірден біліңіз: жедел тест нәтижелері Сізге бірден сол кабинетте айтылуы керек. Егер зертханаға талдаулар жіберілсе-қорытынды зертханадан нәтижелер алынған күннен бастап 5 жұмыс күнінен кешіктірілмей беріледі. 

- Егер келіспесеңіз, нәтижені дауласыңыз: сіз 2 сағат ішінде қайта куәландыруға құқығыңыз бар. Ол үшін өтініш жазу керек.

⚠️Маңызды: - Уақыт шегі: қайта тексеруден алғашқы куәландырудан кейін 2 сағаттан кешіктірмей өтуге болады. Кейінірек нәтижелер дауласу үшін заңды күшке ие болмайды. 

- Тексерудің мүмкін еместігі немесе бас тарту: Егер сіз сынақтардан бас тартсаңыз немесе сіздің мінез-құлқыңызға байланысты толық тексеруді жүргізу мүмкін болмаса, дәрігер бұл себепті қорытындыда көрсетеді. Бұл ретте бас тарту куәгерлердің (мүдделі емес адамдардың) қолдарымен тіркеледі (оларды сізді жіберген адам қамтамасыз етеді), бұл қатаң заңды салдарға әкеп соғады.

Медицина қызметкерінің ресми қорытындысы қандай болуы мүмкін? Заңнама бойынша қорытындыда төрт Шарттың біреуі ғана бекітілуі мүмкін: 

Мас емес (сау, байсалды).

Психобелсенді заттарды қолдану фактісі бар (организмде зат бар), бірақ мас болу белгілері анықталмаған. 

Мас болу (жеңіл, орташа, ауыр дәреже). 

ПБЗ (есірткілік, уытқұмарлық), (есірткі – апиындар, каннабиоидтар, психостимуляторлар) қолданудан туындаған масаң күй 

Сіз құқығыңыз бар: 

- куәландыруға жолдаманың негіздерін білу; ("Мас күйін куәландыруға жіберу, мас күйін куәландыру және оның нәтижелерін рәсімдеу қағидаларын бекіту туралы"ҚР Ішкі істер министрінің 2025 жылғы 29 тамыздағы № 650 бұйрығымен регламенттеледі). 

- медициналық куәландыру рәсімін түсіндіру; 

- лауазымды тұлғаның қызметтік куәлігін көрсетуді талап ету; 

- медициналық ұйым туралы, өлшеу құралы туралы, медицина қызметкері туралы ақпарат алу; 

- туыстарына немесе адвокатқа алдағы медициналық куәландыру туралы хабарлау; 

- түсініктемелер мен ескертулер беру;

- өзіне құрметпен қарауды және құпиялылықты сақтауды талап ету. 

- медициналық персоналға ескертілгеннен кейін өзіне немесе кәмелетке толмаған адамға қатысты медициналық куәландыру рәсімін аудио-бейнежазбаны жүргізуге міндетті. (ҚР Азаматтық іс жүргізу кодексінің 65-бабы, 7-тарауы)

Қызметкерлер мен медицина қызметкерлері нені сақтауға міндетті

 - заң шеңберінде әрекет ету; 

- белгіленген рәсімді сақтау; 

- жарамды және сенімді аспаптарды пайдалану; 

- нәтижелерді құжаттау;

 - Сіздің құқықтарыңызды түсіндіру; 

- қатерлерге, қысымға және қадір-қасиетті қорлауға жол бермеу.

Сіз не нәрсеге назар аударуыңыз керек 

Құжаттарға қол қоймас бұрын тексеріңіз: 

- сіздің деректеріңіз дұрыс көрсетілген бе; 

- өткізу күні мен уақыты; 

- аспап және оны тексеру туралы мәліметтер; 

- зерттеу нәтижелері; 

- барлық қатысушылардың қолдарының болуы; 

- сіздің ескертулеріңіз енгізілді ме. 

Егер сіз нәтижелермен немесе процедурамен келіспесеңіз-оны қорытындыда жазбаша түрде көрсетуді ұмытпаңыз.

Не істеу ұсынылмайды 

- бос бланкілерге қол қоймаңыз; 

- құжаттарға оларды оқымай қол қоймаңыз; 

- процедураға агрессивті мінез-құлықпен кедергі жасамаңыз; 

- жалған ақпарат бермеңіз. 

-басқа адамдардың, пациенттердің аудио-бейнежазбасын жүргізуге, түсірген адамдардың рұқсатынсыз интернет-ресурстарда аудио-бейнежазбаны орналастыруға ("Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы" ҚР Кодексінің 273-бабы (дәрігерлік құпия", 145-бап. "Өз бейнесіне құқық" Қазақстан Республикасының 1994 жылғы 27 желтоқсандағы № 268-XIII Азаматтық кодексі. ҚР ҚК 147-бабы - "жеке өмірге қол сұғылмаушылықты және ҚР Дербес деректер және оларды қорғау туралы заңнамасын бұзу")

Егер Сіздің құқықтарыңыз бұзылса

 Сіз шағымдана аласыз:

 - ұйым басшылығына, Пациентті қолдау қызметіне және медициналық ұйымның ішкі аудитіне; 

- жергілікті қоғамдық денсаулық сақтау басқармаларына 

- Медициналық және фармацевтикалық бақылау комитеті; 

- бірыңғай Coll-Center 

Сақтаңыз: 

- құжаттардың көшірмелері; 

- медициналық қорытындылар; 

- суреттерді, бейнелерді және куәгерлердің байланыстары.

Есте сақтау керек

 - Куәландырудан бас тарту заңды салдарға әкеп соғуы мүмкін (ҚР ӘҚБтК 613-бабының 4-бөлігі, көлік құралын басқару құқығынан 8 жыл мерзімге айыру). 

- Барлық ескертулерді жазбаша түрде айтқан дұрыс. 

- Құжаттардың көшірмелерін рәсімнен кейін бірден алу керек.